Nowoczesne leczenie bólów głowy; leczenie migreny toksyną botulinową

Bóle głowy są jedną z częstszych dolegliwości bólowych, i dotykają około 50 % społeczeństwa.

Bóle głowy dzielimy na pierwotne i wtórne. Pierwotne bóle głowy to bóle o nieznanej przyczynie, wtórne zaś to bóle spowodowane zmianami w obrębie mózgu, zmianami w obrębie kręgosłupa szyjnego lub towarzyszące innym chorobom np. internistycznym i reumatologicznym.

Ponieważ bólu głowy nie widać, a wynik badania neurologicznego jest prawidłowy rozpoznanie i właściwe zaklasyfikowanie bólu głowy opiera się na dokładnie przeprowadzonej rozmowie z chorym.

W diagnostyce bólów głowy podstawowe znaczenie ma charakterystyka bólu; charakter, lokalizacja, promieniowanie, czas trwania, objawy towarzyszące, czynniki prowokujące i wiele, wiele innych danych.

Uzyskane z wywiad i badania informacje należy „przyłożyć” albo inaczej porównać z ustalonymi kryteriami bólów głowy.

Najczęściej występujące pierwotne bóle głowy to napięciowe bóle głowy i migrena.

Napięciowy ból głowy

 Ból głowy typu napięciowego jest najczęstszym samoistnym bólem głowy, który dotyczy niemal 80% ludzi. Występuje nieznacznie częściej u kobiet niż mężczyzn. Po raz pierwszy ujawnia się w wieku około 25. do 30 lat, a szczyt zachorowań przypada na wiek około 40 roku życia.

Ból głowy typu napięciowego występuje:

  • obustronnie,
  • ma charakter uciskający, opasujący, dający uczucie ciężkości głowy
  • ma niewielkie lub umiarkowane nasilenie
  • nie pogarsza się w czasie zwykłej aktywności fizycznej np. chodzenia lub wchodzenia po schodach
  • nie występują nudności ani wymioty ( chory może jednak odczuwać niechęć do jedzenia)
  • nie występują nadwrażliwość na światło i nadwrażliwość na dźwięk lub występuje tylko jeden z tych objawów

Migrena

Równie często co napięciowy ból głowy występuje migrena. Ze względu na objawy towarzyszące bólowi głowy migrenę podzielono na pięć kategorii, z których dwie najważniejsze to migrena bez aury i migrena z aurą.

Rozpoznanie migreny bez aury można postawić, jeżeli w ciągu całego życia u chorego wystąpi przynajmniej 5 napadów bólu głowy trwającego do 4 do 72 godzin i ból głowy ma co najmie 2 cechy spośród niżej wymienionych:

  • jest jednostronny
  • ból jest pulsujący,
  • jest średni do bardzo silnego
  • zwiększa się w czasie zwykłej aktywności fizycznej np. chodzenia

Poza tym występuje co najmniej jedna z dwóch grup objawów towarzyszących.

  • nudności i(lub) wymioty
  • nadwrażliwość na światło i nadwrażliwość na dźwięk

Znacznie rzadziej występuje migrena z aurą.

Aura migrenowa polega na wystąpieniu nieprzyjemnych objawów, po których rozpoczyna się ból głowy. Objawy aury rozwijają się w ciągu co najmniej 5 minut i utrzymują do 60 minut.

Najczęściej występuje aura wzrokowa. Typowa aura wzrokowa występuje w tych samych połówkach pola widzenia np. po stronie prawej, po lewej na górze albo na dole. Najczęściej jest to migoczący półksiężyc o jaskrawych, nieregularnych brzegach. obejmujący nawet połowę pola widzenia. Mogą również wystąpić mroczki, błyski lub świecące punkty, zniekształcenia obrazu, tj jego zmniejszenie, zwiększenie lub nieprawidłowe proporcje widzianych przedmiotów.

U około jednej trzeciej chorych na migrenę z aurą występują zaburzenia czucia. Typowa aura czuciowa cechuje się uczuciem drętwienia i mrowienia . Objawy często lokalizują się w okolicy ust i rąk.

Inne rodzaje aury to zaburzenia mówienia, niedowład czyli osłabienie kończyn, czasami zaburzenia przytomności.

Jeżeli ból głowy występuje częściej niż przez 15 dni w miesiącu, z czego w ciągu co najmniej 8 dni wystąpił ból głowy typu migrenowego to taką postać bólów głowy nazywa się migreną przewlekłą. Migrena przewlekłą jest najczęściej wynikiem nieprawidłowego leczenia migreny zwykłej lub nadużywania leków przeciwbólowych. Występuje aż u 40% osób chorujących na migrenę.

Leczenie migreny przewlekłej jest inne. Przede wszystkim wskazane jest stosowanie leczenia profilaktycznego. Polega ono na codziennym, regularnym przyjmowaniu leków do tego przeznaczonych. Mimo właściwego, często bóle głowy nadal się utrzymują.

Nowoczesnym, najskuteczniejszym i bezpiecznym sposobem leczenia migreny przewlekłej jest leczenie toksyną botulinową.

Co to jest toksyna botulinowa.

Toksyna botulinowa czyli osławiony jad kiełbasiany jest jedną z najsilniejszych trucizn występujących w przyrodzie. Wytwarzana jest przez bakterie Clostridium botulinum. W medycynie stosowana jest od wielu lat. Oczywiście dawki stosowane w medycynie w celach leczniczych są niewielkie i nie powodują zagrożenia dla zdrowia i życia pacjenta.

Toksyna początkowo stosowany była w neurologii leczeniu dystonii ( kurcz powiek, kręcz karku), następnie w kosmetologii w redukcji zmarszczek mimicznych. Z czasem zaobserwowano, że poza działaniem porażającym nieprawidłowo i nadmiernie aktywny mięsień ma ona również działanie przeciwbólowe.

Mechanizm działania przeciwbólowego toksyny botulinowej nie jest jeszcze dokładnie poznany.

Ogólnie ujmując jej działanie wynika z   blokowania uwalniania mediatorów (cząsteczek pobudzających) stanu zapalnego oraz mediatorów bólu z zakończeń nerwowych nerwu trójdzielnego( nerw unerwiający znaczna część gowy). Toksyna uniemożliwia połączenie pęcherzyka   zawierającego te mediatory z zakończeniem nerwu, co uniemożliwia wydzielanie tej substancji i jej dalsze działanie. Prowadzi to do długotrwałego, ale zawsze przejściowego, a więc odwracalnego odłączenia nadwrażliwych zakończeń nerwowych nerwu trójdzielnego i hamowania reakcji prowadzących do powstania i rozwoju bólu migrenowego.

Skuteczność leczenia toksyną botulinową.

Leczenie toksyną botulinową uznawane jest przez przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy i Międzynarodowego Stowarzyszenia Bólów Głowy za najskuteczniejszy sposób leczenia migreny przewlekłej

Działanie przeciwbólowe rozpoczyna się po około 3 dniach od jej podania i utrzymuje się przez około 3-6 miesięcy.

Leczenie jest skuteczne u około 80% chorych. U więcej niż połowy pacjentów dochodzi do całkowitego ustąpienia bólów głowy, a u pozostałych do znacznego zmniejszenia liczby dni w miesiącu z bólem głowy oraz zmniejszenie natężenia bólu. Kolejne podanie leku jest stosowane po ustąpieniu działania toksyny a więc ponownym wystąpieniu bólów głowy, jedna nie wcześniej niż po 3 miesiącach. Zdarza się, że efekt  leczenia toksyną botulinową jest długotrwały i bóle głowy nie powracają.

Jak wygląda zabieg?

Leczenie toksyną jest bezpieczne oraz komfortowe. Zabieg trwa kilkanaście minut. Lekarz podaje małe dawki toksyny podskórnie w ściśle kreślone miejsca na głowie. Ostrzykuje się czoło skronie, potylicę i mięśnie karku. Zabieg nie wymaga znieczulenia, bezpośrednio po zabiegu pacjent może iść do domu. Jedyne ograniczenie dotyczy zakazu spożywania alkoholu w tym dniu i wykonywania czynności powodujących rozgrzanie organizmu, wywołujących rozszerzenie naczyń i przyspieszenie przepływu krwi.

Bezpieczeństwo leczenia toksyną botulinową

Na świecie toksyna botulinowa w leczeniu migreny przewlekłej stosowana jest od kilkunastu lat. W rękach odpowiednio przeszkolonego lekarza jest to zabieg w pełni bezpieczny. Działanie toksyny botulinowej jest  ograniczone do mięśnia, do którego została podana i nie wpływa na czynność innych, także zdrowych mięśni.

Objawy uboczne toksyny botulinowej pojawiaja się rzadko i zawsze mają niewielkie nasilenie i są w pełni odwracalne.

Z racji miejsca podawania toksyny, objawy w postaci opadania powieki, opadania kąta ust, zaburzeń połykania itd. raczej się nie zdarzają. Objawy te rzadko, ale występują podczas leczenia dystonii oraz w kosmetologii gdzie toksyna podawana jest bezpośrednio w okolicę oczu, policzka czy też krtani.

Czasami, jak podczas każdego zastrzyku, mogą wystąpić objawy uboczne w postaci nieznacznego bólu podczas podawania, zaczerwienienia lub małych krwiaków w miejscu wstrzyknięcia.

Leczenie jest przeciwwskazane u osób u których występują choroby skóry w miejscu podawaniantoksyny, uczulone na jakikolwiek składnik Botoksu, Pacjenci u których w przeszłości występowały problemy z połykaniem lub oddychaniem. Mimo że nie udowodniono negatywnego wpływu   toksyny na rozwój dziecka, da bezpieczeństwa ciąża i laktacją także wykluczają zabieg.